Hoe een industriële bakker een gasprijs van 100 euro per MWh doorrekent aan de supermarkt

Op woensdag 28 oktober kostte gas voor levering in november 100,37 euro per MWh. Dat meldde TPO (2026) op basis van de TTF-notering van 16.00 uur. De TTF (Title Transfer Facility) is de Nederlandse groothandelsmarkt voor gas en de prijs waar de meeste energiecontracten in Europa op gebaseerd zijn. Begin dit jaar lag de prijs nog rond 28 euro. De Nederlandse gasopslag was op 26 oktober voor 66,5 procent gevuld, tegen 73 procent een jaar eerder.

Voor een broodbakker die elke nacht ovens stookt, is dat geen voetnoot. Je levert aan de supermarkt tegen een prijs per brood die tot de zomer vastligt. Je gasrekening loopt elke maand mee met de markt. Of je die stijging kunt doorrekenen, hangt minder af van je onderhandelingskracht dan van de datum in je contract en van één zin daarin. Die zin regel je in de komende acht weken.

Wat zegt onderzoek over doorrekenen van kosten?

Weyl en Fabinger (2013) schreven in het Journal of Political Economy het standaardwerk over doorrekening, of pass-through (peer reviewed). Hun punt: hoeveel van een kostenstijging in de verkoopprijs belandt, hangt af van de vorm van de vraag en van de concurrentie. Bij weinig aanbieders en een afnemer die weinig alternatieven heeft, kan doorrekening boven de 100 procent uitkomen. Bij een machtige afnemer zakt die ver onder de 100 procent.

Hoe dat in de praktijk uitpakt, lieten Lafrogne-Joussier, Martin en Mejean (2023) zien met prijsdata van Franse industriebedrijven van 2018 tot medio 2022 (werkpapier INSEE, ook verschenen als CEPR Discussion Paper 18596, nog niet peer reviewed). Bedrijven die hun prijs aanpasten, rekenden 100 procent van de hogere energiekosten door. Bij geïmporteerde grondstoffen was dat 30 procent. Een energieschok van 10 procent leidde gemiddeld tot 0,73 procent hogere verkoopprijzen, omdat energie maar een klein deel van de kosten is. Dalende kosten gaven ze trager door dan stijgende.

Het woord dat in die studie telt, is "aanpasten". De doorrekening is volledig op het moment dat een bedrijf zijn prijs opnieuw vaststelt. Een bakker met een jaarcontract stelt zijn prijs één keer per jaar vast. Tot die dag betaal je de gasrekening zelf.

De rekensom van een voorbeeldbakker

Neem een industriële bakker met 18,0 miljoen euro omzet en ongeveer 120 medewerkers. Het bedrijf levert huismerkbrood en beschuit aan twee supermarktketens en een groothandel. De EBITDA is 7 procent, dus 1,26 miljoen euro. Het gasverbruik is 1,5 miljoen m³ per jaar. Bij 9,77 kWh per m³ is dat ongeveer 14.650 MWh.

Dit is een model, gebouwd op aannames die we hieronder noemen. De bedragen gaan alleen over de gasprijs zelf. Netbeheer en energiebelasting bewegen niet mee met de TTF en laten we buiten beschouwing.

De bakker heeft een begroting gemaakt op 35 euro per MWh en 60 procent van het volume voor 2027 vastgezet bij zijn energieleverancier. De andere 40 procent, ongeveer 5.860 MWh, betaalt hij tegen de maandprijs.

De open positie kost 5.860 MWh maal 65 euro, afgerond 381.000 euro per jaar. Dat is 30 procent van de EBITDA. Had de bakker niets vastgezet, dan bleef er 308.000 euro over.

Per brood lijkt het weinig. Het bedrijf verkoopt ongeveer 19,5 miljoen broden voor gemiddeld 0,60 euro af fabriek. Een brood vraagt in dit model 0,38 kWh gas. Bij 65 euro per MWh extra is dat 2,4 cent per brood, of 4,1 procent van de prijs. Voor het open deel is het 1,0 cent.

Wat het gemiddelde verbergt

Een gemiddelde extra kostenpost van 5,3 procent van de omzet klinkt overzichtelijk. Een niveau lager ziet het er anders uit. Beschuit en toast gaan twee keer door de oven. Croissants en bladerdeeg vragen lange baktijden bij hoge temperatuur. Die producten nemen in dit model een veel groter deel van het gas voor hun rekening dan van de omzet.

De gemiddelde 5,3 procent verbergt dat beschuit en bladerdeeg met 8,8 procent geraakt worden. Als je bij de inkoper van de supermarkt om een gemiddelde toeslag vraagt, laat je op die twee groepen geld liggen. Op brood vraag je dan te veel, en dat merkt een goede inkoper op. Reken dus per productgroep door en open het gesprek met de groepen boven de 8 procent.

Wij zien bij productiebedrijven vaak dat de kostprijs van energie als één opslag over alle producten wordt verdeeld. Dat is een eigen waarneming uit onze opdrachten. Een verdeling op basis van ovenuren per product geeft een ander beeld, en die ovenuren staan meestal al in je planningssysteem.

Klopt dit nog als meel goedkoper wordt?

De stelling is dat een bakker met een open gaspositie nu fors marge verliest. Er is een sterk tegenargument. De Nederlandse voedingsmiddelenindustrie verkocht in september tegen 4,1 procent lagere prijzen dan een jaar eerder, volgens het CBS (2026) (statistiek). De industrie als geheel zat op 8,3 procent hoger. Als grondstoffen in de voeding goedkoper worden, kan dat de gasstijging compenseren.

Rekenen we het na. Stel dat meel 20 procent van de omzet van brood uitmaakt, dus 2,34 miljoen euro, en dat het 10 procent goedkoper wordt. Dat scheelt 234.000 euro. De extra gaskosten op het open deel voor brood zijn 40 procent van 476.000, dus 190.000 euro. Voor brood houdt de bakker per saldo 44.000 euro over.

Bij beschuit gaat het anders. Meel is daar in dit model 18 procent van 3,24 miljoen euro, dus 583.000 euro. Tien procent goedkoper scheelt 58.000 euro. Het open deel van de gasstijging kost 114.000 euro. Er blijft een gat van 56.000 euro.

De stelling houdt dus stand voor de gasintensieve producten en wordt zwakker voor brood. Daar komt bij dat een supermarkt die ook de CBS-cijfers leest, bij de volgende onderhandeling een lagere prijs voor brood zal vragen. Als je dan geen eigen cijfers per productgroep hebt, verlies je op brood wat je op beschuit wint. Maak die berekening vóór het gesprek, met je eigen meelprijs.

Waarom een kleine bakker minder afdekt dan hij zou willen

Froot, Scharfstein en Stein (1993) gaven in het Journal of Finance de klassieke reden om risico af te dekken (peer reviewed). Extern geld is duurder dan eigen geld. Afdekken zorgt dat je genoeg eigen kasstroom houdt om te investeren als het tegenzit. Voor een bakker betekent dat: de nieuwe oven gaat niet van tafel omdat de gasrekening een winter lang 30.000 euro per maand hoger uitvalt.

Rampini, Sufi en Viswanathan (2014) bouwden daarop voort in het Journal of Financial Economics (peer reviewed). Ze keken naar brandstofafdekking bij luchtvaartmaatschappijen en vonden het omgekeerde van wat je zou verwachten. Bedrijven met weinig financiële ruimte dekken minder af, en naarmate ze dichter bij problemen komen, dekken ze nog minder af. Afdekken kost onderpand of een vaste prijs die je nu al moet kunnen dragen, en die ruimte gaat eerst naar de bank.

Dat raakt de bakker nu dubbel. Banken in het eurogebied maakten hun kredieteisen voor bedrijven in het derde kwartaal strenger, met een netto percentage van 9 procent, blijkt uit de ECB Bank Lending Survey (2026) (enquête), en ze verwachten verdere aanscherping in het vierde kwartaal. Juist de bakker die zijn gas het hardst moet vastzetten, heeft daar het minst ruimte voor. Zet je gasbeslissing en je bankgesprek daarom in dezelfde week.

Wanneer is een open positie acceptabel?

Een open positie is acceptabel als de slechtste realistische gasprijs je niet meer kost dan een vast deel van je EBITDA. Wij hanteren in ons model 30 procent als grens. Een bedrijf met veel eigen vermogen en weinig investeringen kan meer dragen.

De rekenregel is simpel: open volume maal (stressprijs min begrotingsprijs) mag niet hoger zijn dan 30 procent van de EBITDA. Voor de voorbeeldbakker is 30 procent van 1,26 miljoen euro 378.000 euro. Met een stressprijs van 100 euro en een begroting van 35 euro is het verschil 65 euro. Het maximale open volume is dan 5.815 MWh, ongeveer 40 procent van het verbruik. De bakker zat precies op de grens.

Het antwoord verschuift met de stressprijs. In augustus 2022 stond de TTF rond 340 euro, schreef TPO (2026). Neem je die piek als stress, dan is het verschil 305 euro en mag je maar 1.240 MWh open laten, ruim 8 procent. Kies de stressprijs bewust en schrijf hem op, zodat je volgend jaar weet waarom je toen 40 procent open liet.

Vier oplossingen die je dit kwartaal kunt regelen

Een energieclausule die per kwartaal bijstelt

De meeste leveringscontracten met supermarkten kennen een vaste prijs per jaar. Een energieclausule koppelt een deel van de prijs aan een openbare index, zoals het kwartaalgemiddelde van de TTF. Voor brood ziet dat er in gewone taal zo uit: de prijs per brood stijgt of daalt met 0,38 kWh maal het verschil tussen de gemiddelde TTF van het vorige kwartaal en 35 euro per MWh, voor het deel van het gas dat je niet hebt vastgezet.

Wat dat oplevert, hangt van de looptijd af. Stel dat het contract tot 1 juli 2027 loopt. Zonder clausule draagt de bakker acht maanden lang de open positie: 8/12 van 381.000 euro, afgerond 254.000 euro. Met een clausule die per kwartaal bijstelt, betaal je ongeveer één kwartaal vertraging: 95.000 euro. Het verschil is 159.000 euro.

Een supermarkt tekent zo'n clausule eerder als hij twee kanten op werkt. Als de TTF onder de 35 euro zakt, daalt jouw prijs ook. De studie van Lafrogne-Joussier en collega's laat zien waarom inkopers daar wantrouwig over zijn: dalingen worden in de praktijk trager doorgegeven dan stijgingen. Bied daarom zelf een automatische daling aan met dezelfde formule.

Clausule en afdekking samen rekenen

Een clausule en een vaste prijs bij je energieleverancier zijn twee manieren om hetzelfde risico weg te nemen. Als je 60 procent hebt vastgezet en je laat de supermarkt meebetalen over 100 procent van je gas, verdien je bij een hoge gasprijs geld aan je afnemer. Dat houdt een inkoper niet lang vol. Een clausule over al je gas plus een vaste prijs op een deel daarvan is dubbele dekking, en dan kost een prijsdaling je geld.

Leg het open deel van je gasinkoop en het deel in de clausule dus naast elkaar. Samen moeten ze op 100 procent uitkomen. Voor de voorbeeldbakker betekent dat een clausule over 40 procent van het gas.

Afdekken in schijven

Zet je gas niet in één keer vast. Een veelgebruikte methode is om elk kwartaal een deel van het verbruik voor de komende twee jaar vast te leggen, bijvoorbeeld een achtste per kwartaal. Zo koop je nooit je hele volume op de piek. Bij de huidige prijs van rond 100 euro is dat extra relevant: wie nu 60 procent voor 2028 vastzet, legt zich vast op een prijs die ruim drie keer zo hoog is als begin dit jaar.

Overleg met je energieleverancier welke looptijden en volumes mogelijk zijn zonder onderpand. Een vaste leveringsprijs vraagt meestal geen margestorting, een financieel termijncontract wel.

Minder gas per brood

De goedkoopste MWh is de MWh die je niet verbrandt. Warmte uit de rookgassen van een tunneloven kan voorverwarming of proceswater leveren. Wat het bespaart, verschilt per oven, en we hebben daar geen onderzoek naar dat we kunnen aanhalen. Als rekenvoorbeeld: als warmteterugwinning 10 procent van het gas scheelt, is dat bij 100 euro per MWh 146.500 euro per jaar voor deze bakker. Vraag een installateur om een meting op jouw ovens voordat je investeert, en lees ons stuk over de energie-investeringsaftrek voor de fiscale kant.

Doe het zelf in een middag

Je hebt geen adviseur nodig voor een eerste beeld. Pak je gasfacturen van de afgelopen twaalf maanden en tel het verbruik in m³ op. Vermenigvuldig met 9,77 om MWh te krijgen.

Vraag bij je energieleverancier op welk volume je voor 2027 al een vaste prijs hebt. Het verschil met je totale verbruik is je open positie. Vermenigvuldig die met 65 euro om te zien wat de huidige prijs je per jaar extra kost ten opzichte van een begroting van 35 euro. Gebruik je eigen begrotingsprijs als die anders is.

Verdeel je gas over je productgroepen op basis van ovenuren of bakprogramma's. Een ruwe verdeling is beter dan geen verdeling. Deel de extra kosten per groep door de omzet van die groep, zodat je per groep een percentage hebt.

Zoek in je leveringscontracten de einddatum en kijk of er een clausule over kostprijsstijgingen in staat. Schrijf per afnemer op hoeveel maanden je nog vastzit. Tel de maanden maal je maandelijkse extra kosten. Dat getal neem je mee naar je eerstvolgende gesprek met de inkoper.

Wat je jurist moet bekijken

Dit artikel beschrijft hoe een energieclausule werkt en hoe je de gevolgen doorrekent. Het is geen juridisch advies. Een prijsclausule in een contract met een supermarkt heeft gevolgen voor je leveringsvoorwaarden en soms voor afspraken over kartelvorming als je met andere leveranciers praat. Leg de volgende vragen voor aan je jurist:

• Staat er in onze huidige leveringsvoorwaarden al een mogelijkheid om tussentijds de prijs aan te passen bij een kostenstijging?
• Welke index en welke formule zijn juridisch het best verdedigbaar als de afnemer de berekening betwist?
• Wat gebeurt er met lopende orders als de clausule halverwege een kwartaal ingaat?
• Mogen we met andere bakkers praten over een gezamenlijke aanpak richting de supermarkt, of is dat een mededingingsrisico?

Waar de cijfers vandaan komen

In dit stuk lopen drie soorten kennis door elkaar. Het onderzoek gaat over doorrekening en afdekking in het algemeen: Weyl en Fabinger over de theorie, Lafrogne-Joussier en collega's over Franse industriebedrijven, Froot en collega's en Rampini en collega's over waarom bedrijven afdekken. De markt- en prijscijfers komen van TPO en het CBS, de kredietcijfers van de ECB. Onze eigen waarneming is dat energiekosten vaak als één opslag over alle producten worden verdeeld. Alle bedragen van de voorbeeldbakker komen uit ons model: het gasverbruik per product, de begrotingsprijs van 35 euro, de meelprijs en de 30-procentgrens zijn aannames die je met je eigen cijfers vervangt.

Wij helpen productiebedrijven met dit soort rekenwerk als CFO op afroep, dus we hebben er belang bij dat je dit serieus neemt. Het rekenwerk zelf kun je met de stappen hierboven ook zonder ons doen.

Veelgestelde vragen

Hoeveel gas gebruikt een industriële bakkerij?

Dat verschilt sterk per product en oven. In ons model verbruikt een bakker met 18 miljoen euro omzet 1,5 miljoen m³ per jaar, ongeveer 14.650 MWh. Een brood vraagt daarin 0,38 kWh gas. Beschuit en bladerdeeg vragen per euro omzet bijna twee keer zoveel als brood. Meet het voor je eigen bedrijf op basis van ovenuren.

Hoe reken ik een hogere gasprijs door aan de supermarkt?

Bereken eerst de extra kosten per productgroep. Zoek in je contract of er een clausule voor kostprijsstijgingen staat. Is die er niet, stel dan een energieclausule voor die per kwartaal bijstelt op basis van de TTF en die ook naar beneden werkt. Doe dat voordat het volgende contractjaar ingaat.

Wat is een energieclausule in een leveringscontract?

Een afspraak die een deel van de verkoopprijs koppelt aan een openbare energie-index. Voor gas is dat meestal de Nederlandse TTF. De prijs per product stijgt of daalt met de hoeveelheid gas in dat product maal het verschil tussen de index en een afgesproken basisprijs. Laat de tekst door een jurist controleren.

Moet ik mijn gas vastzetten bij 100 euro per MWh?

Dat hangt af van hoeveel risico je kunt dragen. Reken uit wat een stressprijs je kost op je open volume en vergelijk dat met je EBITDA. Blijft het onder ongeveer 30 procent, dan kun je wachten of in kleine schijven vastzetten. Zit je erboven, zet dan een deel vast, ook al is de prijs hoog.

Compenseert goedkoper meel de hogere gasprijs?

Voor brood deels wel. In ons model weegt 10 procent goedkoper meel op tegen het open deel van de gasstijging voor brood. Voor beschuit en bladerdeeg niet: daar blijft een gat. Reken het na met je eigen meelprijs en je eigen gasverdeling.

Hoe snel geeft een supermarkt een prijsverhoging door?

Dat staat in je contract. Bij een jaarcontract pas je de prijs één keer per jaar aan. Onderzoek naar Franse industriebedrijven laat zien dat energiekosten volledig worden doorgerekend zodra een bedrijf zijn prijs aanpast. Hoe vaker dat moment komt, hoe minder je zelf draagt.

Meer lezen: Hoe een machinebouwer een vaste prijs afspreekt als staal duurder wordt, Waarom een voedingsmiddelenproducent winst maakt maar geen geld heeft, Wanneer je een energie-investering beter uitstelt tot 2027, Hoe een rolling forecast je kasstroom een jaar vooruit laat zien en Wat een interieurbouwer doet als de huisbank meer zekerheden vraagt.

← Terug naar kennisbank